3. REZERWAT MSZAR

W sąsiedztwie Jeziora Długiego znajduje się Rezerwat Mszar. Jest to jeden z najstarszych obszarów chronionych w okolicy Olsztyna, objęty ochroną od 1907 roku. Rezerwat obejmuje ścisłą ochroną torfowisko, które zlokalizowane jest w bezodpływowym zagłębieniu terenu w środkowej części Lasu Miejskiego. Pokłady torfu mają tu średnią miąższość 13 metrów. Jest to typowe torfowisko wysokie, z bogatą i charakterystyczną dla tego zespołu przyrodniczego roślinnością. Znajdują się tu stanowiska rzadko spotykanych gatunków znajdujących się na Czerwonej Liście Roślin i Grzybów Polski.

fot. Krzysztof Lewandowski

Dzięcioł czarny (Dryocopus martius)

Największy europejski gatunek dzięcioła. Dzięcioł czarny jest łatwy do rozpoznania. Ma charakterystyczne jednolicie czarne ubarwienie z czerwoną czapeczką i jasnym, żółtawo-białym dziobem. Samce mają czerwoną czapeczkę sięgającą od czoła do potylicy i tym się odróżniają od samic, które mają tylko wąską czerwoną przepaskę na potylicy. Kolejną cechą charakterystyczną jest prostoliniowy, powolny sposób lotu, z rzadkimi, głębokimi uderzeniami skrzydeł. U pozostałych gatunków dzięciołów lot jest falisty. W Polsce podlega ochronie gatunkowej ścisłej oraz wymaga ochrony czynnej.

fot. Krzysztof Lewandowski
fot. Krzysztof Lewandowski

Dzięcioł średni (Leiopicus medius)

Gatunek zbliżony ubarwieniem do pospolicie występującego dzięcioła dużego. Ma pstre ubarwienie z dominującą barwą czarną i białą oraz czerwoną czapeczką na głowie. Od dzięcioła dużego oprócz odróżnia go także krótszy dziób oraz bardziej zaokrąglona głowa z czerwoną czapeczką sięgającą potylicy. Gatunek ten zasiedla lasy liściaste z obumierającymi drzewami, a także stare parki . Do założenia gniazda wybiera osłabione i uszkodzone drzewa z murszem, w których wykuwa dziuple. Żeruje głównie na obumarłych lub chorych drzewach, starych karpach, zmurszałych pniakach, z których wydobywa owady, stanowiące podstawę jego pożywienia. W Polsce objęty ochroną gatunkową ścisłą oraz wymaga ochrony czynnej.

fot. Jacek J. Nowakowski
fot. Jacek J. Nowakowski

Rosiczka okrągłolistna (Drosera rotundifolia)

Typowy gatunek roślin występujący na torfowiskach wysokich. Rosiczka jest rośliną owadożerną. Osiąga zaledwie 15 cm wysokości. Jej kwiaty są drobne i niepozorne, pojawiają się od czerwca do sierpnia. Na powierzchni liści znajdują się liczne czerwone włoski pokryte atrakcyjną dla owadów wydzieliną. W ten sposób rosiczka przyciąga do siebie owady, które zamyka w liściu, następnie rozpoczyna proces ich trawienia. Roślina wydziela enzym (kwas mrówkowy), za pomocą którego z owada powstaje lepka, ciekła substancja, będąca jej pożywieniem. Ponieważ podłoże na którym rośnie jest ubogie w azot, rosiczka znalazła metodę, aby przyswoić ten pierwiastek.

WIĘCEJ INFORMACJI

Rosiczka okrągłolistna Drosera rotundifolia L.

gatunek mięsożernej (owadożernej) rośliny z rodziny rosiczkowatych Droseraceae, rodzaju Drosera obejmującego 185 gatunków

Tworzy mieszańce z rosiczką długolistną Drosera anglica Huds.(ICBN: rosiczka owalna Drosera x obovata Mert. & Koch.), rosiczką pośrednią Drosera intermedia Hayne (ICBN: Drosera x beleziana), rosiczką łyżeczkowatą Drosera spatulata Labill. (ICBNM: Drosera x tokaiensis)

OCHRONA PRAWNA I KATEGORIA ZAGROŻENIA

W Polsce podlega ochronie gatunkowej ścisłej (Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin, Dz.U. 2014 poz. 1409), znajduje się w wykazie roślin umieszczonych na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (kat. NT bliski zagrożenia)

WYGLĄD I CECHY KLUCZOWE

Pokrój

Bylina z kwiatonośną prosto wzniesioną, cienką łodygą o czerwonawej barwie, długości ok. 10-20 cm, znacznie dłuższą do liści ułożonych w różyczce.

Liście

Liście o długich ogonkach, z wyraźnie wyodrębnioną kolistą lub szerokopłatkową blaszką liściową; liście osadzone na pędzie w różyczce, długości 60-10 mm i szerokości 6-11 mm, z wierzchu czerwonawe, pokryte na wierzchniej stronie blaszki oraz na jej brzegach czerwonymi trzoneczkowatymi gruczołami z włoskami gruczołowymi, wydzielającymi lepką ciecz przypominającą krople rosy; blaszka liściowa od spodu zielona, naga; przylistki zrośnięte z ogonkiem.

Kwiaty

Kwiaty obupłciowe, drobne, białej barwy, zebrane w pozorne grona; pędy kwiatostanowe bez liści; kwiatostany prosto wzniesione, osadzone szczytowo na pędach; kwiaty mają 5 działek kielicha zrośniętych u nasady oraz 5 płatków korony; płatki korony odwrotnie jajowate długości 4-6 mm; kwiaty pięciopręcikowe; słupek o trzech dwudzielnych szyjkach; kwitnie od czerwca do sierpnia

Owoce

Owoc to trójklapowa, jajowata, gładka torebka długości 5-6 mm, wystająca z otaczających ją działek kielicha.

ZASIĘG

Gatunek o szerokim rozprzestrzenieniu holarktycznym, występujący jako rodzimy o zwartym zasięgu niemal w całej środkowej, północnej i zachodniej Europie (poza północno-zachodnią Norwegią i południowymi rejonami Europy), w subarktycznej Azji (od Uralu poprzez Kaukaz, Syberie do Kamczatki i Wysp Japońskich) oraz w Ameryce Północnej (wschodnia, zachodnia i subarktyczna Kanada oraz północno-wschodnia i północno-zachodnia część USA). Poza tym jako lokalne, wyspowe populacje występują w Turcji, Libanie, Syrii, na Korsyce, a jako kultyuwar, występuje m.in. we wschodnich Chinach, na wschodnich Karaibach, wyspie Świętego Tomasza, wielu wyspach Oceanu Indyjskiego i Spokojnego.

W Polsce jest gatunkiem szeroko rozprzestrzenionym, ale występującym w rozproszeniu, lokalnie nielicznie w całym kraju, od niżu po niższe położenia górskie. Wykazuje spadek liczebności i zasięgu lokalnych populacji.

WYSTĘPOWANIE W OLSZTYNIE

Gatunek występujący na torfowiskach wysokich i przejściowych (rezerwaty Mszar i Redykajny, torfowisko k. jez. Sgnitek).

ELEMENTY BIOLOGII GATUNKU

Roślina zaliczana do grupy ekologicznej roślin tzw. hemikryptofitów (rośliny naziemnopączkowe – adaptacja do przetrwania zimy). Rosiczka okrągłolistna występuje na torfowiskach wysokich i przejściowych, w podmokłych wrzosowiskach, na brzegach dystroficznych jezior, w borach bagiennych. Wymaga podłoża torfowego i siedliska wilgotnego. Jest to roślina owadożerna, a owadożerność jest adaptacją do pobierania azotu, którego jest niedostatek w siedlisku i roślina tylko w taki sposób może jego braki uzupełnić. Włoski gruczołowe położone na brzegach i górnej stronie blaszki liściowej, wydzielają lepką, słodką, błyszczącą ciecz, która wraz z czerwonym zabarwieniem blaszki liściowej wabi owady. Owady przyklejają się do włosków, a następnie po zamknięciu (zwinięciu) liści są trawione; roślina wydziela kwas mrówkowy, który rozpuszcza ciało owadów, a po uwolnieniu białek z tkanek owada wydziela również enzymy proteolityczne, które trawią tkanki. Powstałą płynną substancje powstałą z rozkładu owadów roślina wchłania, a po wchłonięciu pokarmu otwiera liście. Rozmnaża się głównie poprzez nasiona.